Категорије

Dr Radosav Tucović
Institut za savremenu istoriju, Beograd, Republika Srbija

 

SPECIJALNA AKCIJA 1005 – SPALJIVANJE LEŠEVA U JAJINCIMA (1943–1944): NOVI IZVORI KAO PRILOG DALJEM ISTRAŽIVANJU

God. XLIII, 1/2025, str. 219-236
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2025.1.tuc.219-236

 

APSTRAKT/REZIME:

Ovaj tekst predstavlja priređeni dokument nastao na saslušanju Harija Štegemana u logoru Nojengame 16. jula 1947. godine. Prati ga širok kontekstualni uvod, opšta geneza Specijalne akcije 1005 u Istočnoj Evropi, kao i rekonstrukcija do sada poznatih činjenica o uklanjanju ostataka nacističkih zločina u okupiranoj Srbiji. U tom smislu, u tekstu se analiziraju postojeći izvori o ovoj nacističkoj akciji, preispituju se stavovi u njima, načelno se porede sa rezultatima drugih istraživanja i povrh svega daje se naš zaključak. Zapisnik sa saslušanja Harija Štegemana objavljen je integralno, uz pravopisne ispravke i komentare autora.

 

KLJUČNE REČI: Drugi svetski rat, nacizam, ratni zločini, okupirana Srbija, Jajinci, Specijalna akcija 1005, Specijalna komanda 1005

 

REFERENCE:

  • Angrick, Andrej. Aktion 1005: Spurenbeseitigung von NS-Massenverbrechen. Göttingen: Wallstein Verlag, 2018.
  • Arad, Yitzhak. Belzec, Sobibor, Treblinka–The Operation Reinhard Death Camps. Indiana University Press, 1987.
  • Arad, Yitzhak. „Operation Reinhard“: Extermination Camps of Belzec, Sobibor and Treblinka“. Yad Vashem Studies, XVI, (1984), 205–239.
  • Banjica. Ur. Veljko Kuprešanin, Beograd: IAB, 1967.
  • Begović, Sima. Logor Banjica 1941–1944, I–II. Beograd, ISI, 1989.
  • Bibliografija o Narodnooslobodilačkom ratu i socijalističkoj revoluciji u Srbiji 1941–1944. Beograd: SUBNOR, 1989.
  • Birn, Ruth, Bettina. „Austrian Hither SS and Police Leaders and their Participation in the Holocaust in the Balkans“. Holocaust and Genocide Studies, 4, (1991), 351–372. DOI: https://doi.org/10.1093.hgs/6.4.351
  • Božović, Branislav. Podzemna borba: Specijalne organizacije Gestapoa za borbu protiv NOP-a. Beograd: Sedma sila, 1964.
  • Božović, Branislav i Mladen Stefanović. Milan Aćimović, Dragi Jovanović, Dimitrije Ljotić. Zagreb: Centar za informacije i publicitet, 1985.
  • Brkić, Staniša. Ime i broj. Beograd–Kragujevac: MŽG–21. oktobar, 2020.
  • Dević, Nemanja. Smederevski kraj u Drugom svetskom ratu: Ljudi i događaji. Beograd: ISI, 2016.
  • Dorbić, Jerko. Živi lješevi: u kući smrti na Banjici. Beograd: Rad, 1945.
  • Drča, Dušan. Specijalna policija, Banjica, Jajinci. Sarajevo: Svjetlost, 1947.
  • Đorđević, Stevan i Zoran Vučinić. „Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača 1943–1948: organizacija, metodologija i iskustva“. Pravni život, br. 12 (2015), 137–
  • Glišić, Venceslav. Teror i zločini nacističke Nemačke u okupiranoj Srbiji 1941–1944. Beograd: Rad, 1970.
  • Koljanin, Milan. Nemački logor na Beogradskom sajmištu 1941–1944. Beograd: ISI, 1992.
  • Krejaković, Silvija. Identiteti žrtava streljanih u Kraljevu oktobra 1941. Beograd: MŽG, 2020.
  • Longerich, Peter. The Nazi Persecution and Murder of the Jews. Oxford University Press, 2010.
  • Mazover, Mark. Mračni kontinent: Evropa u dvadesetom veku. Beograd: Arhipelag, 2011.
  • Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Rena Rädle, Milovan Pisarri. Beograd: Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, 2016.
  • Mitrović, Andrej. „Nacistička ideja velikog privrednog prostora i Jugoistočna Evropa (1940)“. Zbornik Filozofskog fakulteta u Beogradu, br. XI–1, (1970), 709–733.
  • Mitrović, Andrej. „Nemačke i italijanske težnje za „Novim poretkom“ i Jugoistočna Evropa“. Istorijski glasnik, br. 2, (1972), 47–86.
  • Mitrović, Andrej. „’Novi poredak‘ i jugoistočna Evropa (Nemačka i Italija prema jugoistoku Evrope početkom Drugom svetskog rata)“. U: Ustanak u Jugoslaviji 1941. godine i Evropa. Urednik Vasa Čubrilović, 185–209. Beograd: SANU, 1973.
  • Odić, Slavko i Slavko Komarica. Noć i magla: Gestapo u Jugoslaviji, Zagreb: Centar za informacije i publicitet, 1977.
  • Ristović, Milan. Nemački novi poredak i Jugoistočna Evropa: 1940/41–1944/45: Planovi o budućnosti i praksa. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, 1991.
  • Saopštenja br. 34–53 o zločinima okupatora i njihovih pomagača, Beograd: Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača, 1945.
  • Spector, Shumel. „Aktion 1005 – Effacing the Murder of Millions“. Holocaust and Genocide Studies, 2, (1990), 157–173. DOI: https://doi.org/10.1093/hgs/5.2.157
  • Stone, Lewi. „Quantifying the Holocaust: Hyperintense kill rates during the Nazi genocide“. Science Advances, no. 5, (2019), 1–10. DOI: https://doi.org/10.1126/sciadv.aau7292
  • Živković, Nikola. Ratna šteta koju je Bugarska učinila Jugoslaviji 1941–1944. Beograd: ISI, 1985.
  • Živković, Nikola. Ratna šteta koju je Italija učinila Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu. Beograd: ISI, 1991.
  • Živković, Nikola. Ratna šteta koju je Nemačka učinila Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu. Beograd: ISI, 1975.