Категорије

Dr Luka Filipović
Institut za savremenu istoriju
Beograd, Republika Srbija

 

KONTRADIKTORNE POLITIKE SKJ PREMA POBUNAMA U JUGOSLAVIJI I U EVROPI 1968.

God. XLII, 2/2024, str. 433-452
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2024.2.fil.433-452

 

APSTRAKT/REZIME:

Studentske pobune u Jugoslaviji 1968. godine dugo su privlačile pažnju kako naučne tako i šire javnosti u bivšim jugoslovenskim republikama. Neki od burnih događaja koji su obeležili jedinstveni jugoslovenski kraj decenije globalnih društvenih promena i sukoba kasnije su postali deo „osnivačkih mitova“ novih političkih pokreta veoma raznovrsnih ideologija. Međutim, u istorijskom kontinuitetu promena politika jugoslovenske partije i državne administracije prema disidentskim krugovima, formiranje i razbijanje univerzitetskog pokreta 1968. godine predstavlja samo kratko poglavlje koje postavlja pogodne vremenske okvire naučnim studijama slučaja. Ovaj tekst nastao je sa ciljem da doprinese postavljanju reakcija jugoslovenske partijske i državne birokratije na pojavu masovnih pobuna u kontekst dugih istorijskih promena partijske ideologije Saveza komunista Jugoslavije, državnih politika Jugoslavije prema opozicionim pokretima i partijama u zemljama Zapadne Evrope, kao i odnosa jugoslovenskih komunista prema novim ideologijama u Međunarodnom radničkom pokretu. Na osnovu saznanja koja se mogu dobiti iz analiziranih arhivskih fondova Državnog arhiva Srbije i Arhiva Jugoslavije, kao i rezultata dosadašnjih naučnih istraživanja, ovaj članak pokušava da postavi nova pitanja o manje poznatim aspektima, ali i kontradiktornostima procesa definisanja stavova partijske i državne uprave o disidentima u Jugoslaviji i o novim političkim pokretima u Evropi i u svetu.

 

KLJUČNE REČI: Studentske pobune, Služba državne bezbednosti, Univerzitet u Beogradu, demokratski socijalizam, disidenti, Josip Broz Tito

 

REFERENCE:

  • Bakić, Jovo. Evropska krajnja desnica 1945–2018. Beograd: Clio, 2019.
  • Bakić, Jovo. „Kraj Jugoslavije: Kritika nacionalizma i kritika imperijalizma“. Sociologija, vol. LIV, no. 4 2012, 731–738.
  • Banac, Ivo. Sa Staljinom protiv Tita: Informbiroovski rascijepi u jugoslovenskom komunističkom pokretu. Zagreb: Globus, 1990.
  • Bracke, Maud. Witch socijalism, whos detante? Budapest: Central Europeean University Press, 2007.
  • Brewer, Mark D, and Jeffrey Stonecash. “The Threats of Communism, Socialism and Redistribution”. In: Polarization ant the Politics of Personal Responsibility. Ed. by M.D. Brewer, 91–109. Oxford: Oxford University Press, 2015. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780190239817.003.0007
  • Bull, Martin. “Villains of the Peace: Terrorism and the Secret Services in Italy”. Intelligence and National Security, vol. 7, no. 4 (2008), 473–488. DOI: https://doi.org/10.1080/02684529208432181
  • Chabal, Emile. “French political culture in the 70’s”. Geschichte und Gesellschaft, 2 (2016), 243–265. DOI: https://doi.org/10.13109/gege.2016.42.2.243
  • Cvetković, Srđan. Između srpa i čekića – likvidacija „narodnih neprijatelja“ 1944–1953. Beograd: Službeni glasnik, 2019.
  • Dedijer, Vladimir. Izgubljena bitka Josifa Visarionoviča Staljina. Beograd: Rad, 1978.
  • Dedijer, Vladimir. Veliki buntovnik Milovan Đilas: prilozi za biografiju. Beograd: Prosveta, 1991.
  • Delvin, Kevin. “Eurocommunism: Between East and West”. International Security, vol. 3, no. 4 (1979), 81–107. DOI: https://doi.org/10.2307.2626764
  • Dimitrijević, Bojan. Ranković – Drugi čovek. Beograd: Vukotić Media, 2020.
  • Dragišić, Petar. Šta smo znali o Italiji? Pogledi iz Beograda na Italiju 1955–1978. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2019.
  • Đilas, Milovan. Pad nove klase: Povest o samorazumevanju komunizma. Beograd: Službeni list, 1994.
  • Filipović, Luka. „Finansijska politika Saveza komunista Jugoslavije prema komunističkim partijama Italije, Francuske, Španije i Grčke krajem šezdesetih godina 20. veka“. Istorija 20. veka, br. 2 (2022), 477–494. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2022.2.fil.477-494
  • Goldthorpe John H, and others. “The Affluent Worker and the Thesis of Embourgeoisment: Some preliminary research findings”. Sociology, vol. 1, no. 1 (1967), 11–37. DOI: https://doi.org/10.1177/003803856700100102
  • Gonel, Emir. The Consequences of De-Stalinization of Eastern Europe: The Comparative analysis of Hungarian Revolution and Prague Spring. Budapest: Central European University Press,
  • Haas, Ernest B. The Uniting of Europe: Political, Social, and Economic Forces 1950–1957. (Notre Dame: UND, 2004).
  • Hanson, Philip. The Rise and Fall of the Soviet Economy: An Economic History of USSR from 1945. London: Longman, 2003.
  • Jakšić, Miomir. „Studentski protest u Jugoslaviji 1968. godine i uspon ekonomskog neoliberalizma“. Ekonomske ideje, br. 39 (2020), 7–15.
  • Khanin, Grigorii Isaakovich. “The 50s: The Triumph of Soviet Economy”. Europe-Asia Studies, vol. 55, no. 8 (2003), 1187–1211. DOI: https://doi.org/10.1080/0966813032000141088
  • Korica, Vladimir Unkovski. The Economic Struggle for power in Tito’s Yugoslavia: From WWII to Non Alignment. London: B. Tauris, 2016.
  • Kuljić, Todor. Anti-Autobiografija. Beograd: Klio, 2023.
  • Marwic, Arthur. The Sixties: Cultural Revolution in Britain, France, Italy and The United States. London: A.C.Black, 2011.
  • Mijatov, Nikola. Milovan Đilas i evropski socijalisti (1950–1958). Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2019. DOI: https://doi.org/10.29362/2305.2019.mij
  • Miletić, Aleksandar. „Political Parties and Movements as Alternative Options for Yugoslavia’s Policy of International Cooperation“. In: OnThe Fault Lines of European and World Politics: Yugoslavia Between Alliances and Neutrality/Non-Alignmet. Ed. by: S. Mićić and J. Čavoški, 289–233. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2022.
  • Ornati, Oscar. “The Italian Economic Miracle and Organized Labor”. Social Research, vol. 30, no. 4 (1963), 519–526.
  • Perović, Jeronim. “The Tito–Stalin Split: A reassessment in light of new evidence”. Journal of Cold War studies, vol. 9, no. 2 (2007), 32–63. DOI: https://doi.org/10.1162/jcws.2007.9.2.32
  • Perović, Latinka. Dominantna i neželjena elita: Beleške o intelektualnoj i političkoj eliti u Srbiji (XIX–XX vek). Beograd: Dan Graf, 2015.
  • Petranović, Branko. Istorija Jugoslavije 1918–1988: treća knjiga: socijalistička Jugoslavija 1945–1988. Beograd: Nolit, 1988.
  • Previšić, Martin. „Povijest Informbiroovskog logora na Golom otoku 1949–1956“. Sveučilište u Zagrebu, Filizofski fakultet, 2014.
  • Ronchay, Alberto. “Guns and Gray Matter: Terrorism in Italy”. Foreign Affairs, 57, no. 4 (1979), 921–940. DOI: https://doi.org/10.2307/20040207
  • Rusinow, Dennison. “Understanding the Yugoslav Reforms”. The World Today, vol. 23, no. 3 (1967) 71–79.
  • Sant’Ana Andre A, and Leonardo Weller. “The Threat of Communism during the Cold War: A constraint to social inequality”. Comparative Politics, vol. 52, no. 3 (2020), 359–381. DOI: https://doi.org/10.5129/001041519X15615651139989
  • Sekelj, Laslo. Jugoslavija, Struktura raspadanja. Beograd: Rad, 1990.
  • Silvera, Alain. “The French Revolution of 1968”. The Virginia Quarterly Review, vol. 43, no. 3 (1971), 336–354.
  • Stojanović, Dubravka. Rađanje globalnog sveta (1880–2015). Beograd: Čigoja, 2015.
  • Ward, Benjamin. “Political Power and Economic Change in Yugoslavia”. The American Economic Review, vol. 58, no. 2 (1968), 568–579.
  • Weinberg, Leonard and William Lee Eubank. “Neo-Fascist and Far Left Terrorists in Italy: Some Biographical Observations”. British Journal of Political Science, vol. 18. no. 4 (1988), 531–549. DOI: https://doi.org/10.1017/S0007123400005251