Категорије

Dr Miloš Žikić
Institut za savremenu istoriju
Beograd, Republika Srbija

 

JUGOSLOVENSKI PLAN ZA UPAD U JUGOZAPADNU BUGARSKU I LIKVIDIRANJE VMRO (1930–1939)

God. XLII, 1/2024, str. 87-104
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2024.1.zik.87-104

 

APSTRAKT/REZIME:

Proces zbliženja sa Bugarskom započet po uspostavljanju Šestojanuarske diktature 1929. Beograd je prekinuo već sledeće godine usled akcije VMRO u Evropi i na jugo-slovenskoj teritoriji. Zbog toga je Jugoslavija odlučila da preduzme određene korake prema ovoj organizaciji. S tim u vezi, Ministarstvo vojske i mornarice je juna 1930. naredilo komandantu III armijske oblasti u Skoplju, generalu Milanu Nediću, da otpočne sa izradom plana jedne vojne operacije koja je za cilj imala upad u jugozapadnu Bugarsku i likvidiranje VMRO. Autor je u ovom članku nastojao da rekonstruiše proces razrade ovog plana, njegovu sadržinu, kao i da ukaže na zamisli jugoslovenskih vojnih krugova. Rad je napisan na osnovu arhivskih i objavljenih izvora, kao i relevantne literature.

 

KLJUČNE REČI: Jugoslavija, Bugarska, Makedonija, Jugoslovenska vojska, VMRO, Milan Nedić

 

REFERENCE:

  • Avramovski, Živko. Balkanska antanta (1934–1940). Beograd: ISI, 1986.
  • Avramovski, Živko, prir. Britanci o Kraljevini Jugoslaviji: Godišnji izveštaji Britanskog poslanstva u Beogradu 1921–1938, knjiga prva (1921–1930). Beograd: Arhiv Jugoslavije, Zagreb: Globus, 1986.
  • Avramovski, Živko, prir. Nemci o Kraljevini Jugoslaviji: Izveštaji nemačkih diplomatskih predstavnika 1920–1941. Tom II, 1929–1935. Beograd: Arhiv Jugoslavije, 2023.
  • Bjelajac, Mile. Vojska Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca/Jugoslavije 1922–1935. Beograd: INIS, 1994.
  • Bjelajac, Mile S. Generali i admirali Kraljevine Jugoslavije 1918–1941: Studija o vojnoj eliti i biografski leksikon. Beograd: INIS, Dobra, 2004.
  • Denda, Dalibor. „Tenkovske jedinice u Vojsci Kraljevine Jugoslavije (1930–1941)“. Vojnoistorijski glasnik, br. 1, (2009), 147–171.
  • Denda, Dalibor. „Prilozi za biografiju generala Milana Nedića do Aprilskog rata 1941. godine“. U: General Milan Nedić i domaća uprava u Srbiji 1941–1944. godine – naučni pogledi. Urednik Veljko Đurić Mišina, 11–30. Beograd: Muzej žrtava genocida, 2017.
  • Denda, Dalibor. Tenkisti Kraljevine Jugoslavije. Beograd: MC „Odbrana“, 2020.
  • Jagodić, Miloš. Novi krajevi Srbije (1912–1915). Beograd: Filozofski fakultet u Beogradu, 2013.
  • Jovanović, Vladan. Jugoslovenska država i Južna Srbija 1918–1929: Makedonija, Sandžak, Kosovo i Metohija u Kraljevini SHS. Beograd: INIS, 2002.
  • Kosev, Dimit“r. V“nshnata politika na B“lgarija pri upravlenieto na Andrej Ljapchev 1926–1931. Sofija: „Zaharij Stojanov“, 2014.
  • Kuševski, Voislav D. Makedonskoto prašanje vo Društvoto na narodite: Postavuvanjeto na makedonskoto prašanje kako malcinsko prašanje vo Društvoto na narodite. Skopje: Filozofski fakultet Institut za istorija, Menora, 2001.
  • Mićić, Srđan. „Protogerovisti VMRO u jugoslovenskoj službi 1930–1935. godine“. Vojnoistorijski glasnik, br. 2, (2018), 70–109.
  • Mićić, Srđan. „Minority Petitions Against Yugoslav Authorities Before the League of Nations“. Tokovi istorije, br. 3, (2020), 27–52. DOI: https://doi.org/10.31212/tokovi.2020.3.mi.27-52
  • Mitev, Dimit“r, s“s. Ot Skopie do Zheneva: Dimit“r Shalev – zashhitnik na malcinstvata v Obshhestvoto na narodite. Sofija: „Logis“, 2012.
  • Popov, Čedomir, Od Versaja do Danciga. Beograd: Nolit, 1976.
  • Ristić, Ivan. „Antijugoslovensko delovanje VMRO-a iz Bugarske (1923–1924): spoljnopolitički i bezbednosni aspekt“. Zbornik Matice srpske za istoriju, br. 96, (2017), 91–108.
  • Ristić, Ivan T. „Bugarska u politici Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1919–1929)“. Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet, Odeljenje za istoriju, 2017.
  • Ristić, Ivan. „Rad vojne obaveštajne službe Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca prema Bugarskoj (s posebnim osvrtom na obaveštajnu delatnost Tanasija Dinića)“. Arhiv, br. 1–2, (2019), 129–151.
  • Sladek, Zdenjak. Mala Antanta 1919–1938: Njene privredne, političke i vojne komponente. Beograd: Službeni glasnik, 2019.
  • Šešum, Uroš. „Društvo protiv Srba 1897–1902. Metodi i mere bugarske diplomatije, Egzarhije i Bugarsko-makedonsko odrinske revolucionarne organizacije protiv širenja srpskog uticaja u Južnoj Staroj Srbiji i Makedoniji 1897–1902.“. Srpske studije, IV, knj. 4, (2013), 73–103.
  • Tasić, Dmitar. „Vojno-politička akcija „makedonstvujuščih“ u Kraljevini SHS/Jugoslaviji 1919–1934. godine“. Arhiv, br. 3, (2002), 92–108.
  • Tasić, Dmitar. Rat posle rata: Vojska Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca na Kosovu i u Makedoniji 1918–1920. Beograd: Službeni glasnik, 2012.
  • Vanku, Milan. Mala antanta: 1920–1938. Titovo Užice: „Dimitrije Tucović“, 1969.
  • Velojić, Dalibor. „Ratni planovi vojske Kraljevine SHS/Jugoslavije 1922–1938.“. Vojnoistorijski glasnik, br. 1, (2017), 46–70.
  • Vinaver, Vuk. Jugoslavija i Francuska između dva svetska rata (Da li je Jugoslavija bila francuski „satelit“). Beograd: ISI, 1985.