Категорије

Dr Miomir Gatalović
Institut za savremenu istoriju
Beograd, Republika Srbija

 

PRILOZI ZA PROUČAVANJE ISELJAVANJA SRBA I CRNOGORACA SA KOSOVA I METOHIJE POD VLAŠĆU JOSIPA BROZA TITA

God. XLII, 1/2024, str. 199-220
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2024.1.gat.199-220

 

APSTRAKT/REZIME:

U radu se analizira iseljavanje Srba i Crnogoraca sa prostora Kosova i Metohije u širem vremenskom okviru XX veka, a posebno u doba vlasti Josipa Broza Tita od 1944. do 1980. godine. U tom periodu kroz različite društvene, političke i sigurnosne prilike na terenu, iselilo se sa prostora Kosova i Metohije više od stotinu hiljada Srba i Crnogoraca, najčešće pod snažnim pritiscima Albanaca, koji su pokušavali da ostvare prevlast i unisonost svoje nacije. Jedan od najvrednijih hroničara tih teških trenutaka bio je episkop raško-prizrenski Pavle, potonji patrijarh Srpske pravoslavne crkve.

 

KLJUČNE REČI: Albanci, Josip Broz Tito, Jugoslavija, Kosovo i  Metohija, migracije, nacionalna manjina, nacionalno pitanje, episkop (patrijarh) Pavle, Srbi, Srbija

 

REFERENCE:

  • Avramovski, Živko. „Nagodbe o Kosovu i Albaniji (1912–1929)“. U: Prošlost i sadašnjost. Urednik: Petković Ranko. Beograd: MP, 1989.
  • Bartl, Peter. Albanci od srednjeg veka do danas. Beograd: Clio, 2001.
  • Bogdanović, Dimitrije. Knjiga o Kosovu: Razgovori o Kosovu. Beograd: KN, 1990.
  • Božović, Branislav, i Milorad Vavić. Surova vremena na Kosovu i Metohiji: Kvislinzi i kolaboracija u Drugom svetskom ratu. Beograd: ISI, RO SUNBOR, SE SUDSR, VNC, 1991.
  • Borozan Đorđe. Velikoalbansko pitanje 1878–1998. Podgorica: CANU, 2002.
  • Borozan, Đorđe. „Separatistički pokret Albanaca u Jugoslaviji i uticaj propagande iz Albanije od 1940. do Aprilskog rata 1941“. Tokovi istorije, br. 1–4, (1999), 191–206.
  • Cvetković, Srđan. Između srpa i čekića. Oblici otpora komunističkom režimu u Srbiji 1941–1991, Beograd: ISI, 2013.
  • Dabić, Ljubiša. „Revizija agrarne reforme i kolonizacija na Kosovu i Metohiji posle Drugog svetskog rata“. Opština, br. 7–8, (1989), 5–25.
  • Dimić Ljubodrag, i Đorđe Borozan (priređivači). Jugoslovenska država i Albanci, I. Beograd: SL SRJ, AJ, VII, 1998.
  • Dimić, Ljubodrag. ,,Prosvetna politika Kraljevine Jugoslavije na Kosovu i Metohiji 1918–1941. i istoriografija“. Istorija 20. veka, br. 1–2, (1990), 189–196.
  • Dželatović Ivanov, Pavle. Balistički pokret 1939–1952: Masovnost, saradnja sa okupatorom i zločini nad Srbima. Beograd: AS, 2000.
  • Fundić, Dušan. Austrougarska i nastanak Albanije (1896–1914). Beograd: Clio, 2021.
  • Gatalović, Miomir. Burna vremena: Kosovo i Metohija u državnoj politici Jugoslavije 1966–1969. Beograd: ISI, 2018.
  • Gatalović, Miomir. Kosovo i Metohija u državnoj politici Jugoslavije 1958–1965. Beograd: ISI, DIS, 2016.
  • Gatalović, Miomir. „Uticaj otvaranja nacionalnog pitanja u Jugoslaviji na kreiranje državne politike prema Kosovu i Metohiji 1964–1965“. Istorija 20. veka, br. 2, (2016), 117–136. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2016.2.gat.117-136
  • Gatalović, Miomir. „Vreme i okolnosti izbora episkopa Germana za patrijarha SPC 1958. godine“. Srpska teologija u 20. veku: istraživački problemi i rezultati, br. 2, (2007), 308–320.
  • Gligorijević, Branislav. „Interesi velikih sila u Albaniji i ugrožavanje bezbednosti Jugoslavije 1919–1939“. JIČ, br. 1–2, (2000), 9–26.
  • Hadri, Ali. Narodnooslobodilački pokret na Kosovu 1941–1945. Priština: ZIK, 1973.
  • Hasani, Sinan. Istine i zablude. Zagreb: CIP, 1986.
  • Ilevski, Borče. „The Albanian population in the Kingdom of Yugoslavia: demographic and statistical analysis“. Istorija 20. veka, br. 1, (2023), 19–44. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2023.1.ili.19-44
  • Imami, Petrit. Srbi i Albanci kroz vekove. Beograd: K.V.S, 2000.
  • Jagodić, Miloš. Srpsko-albanski odnosi u Kosovskom vilajetu 1878–1912. Beograd: ZU, 2009.
  • Jevtić, Atanasije. Od Kosova do Jadovna. Beograd, Šabac: GC, 1987.
  • Jevtić, Atanasije. Stradanje Srba na Kosovu i Metohiji od 1941. do 1990. Priština, Zemun: Jedinstvo, ZŠ, 1990.
  • Jovanović, Vladan. Jugoslovenska država i Južna Srbija 1918–1929. Makedonija, Sandžak, Kosovo i Metohija u Kraljevini SHS. Beograd: INIS, 2002.
  • Jovanović, Vladan. „Tokovi i ishod međuratne kolonizacije Makedonije, Kosova i Metohije“, Tokovi istorije, br. 3, (2006), 25–44.
  • Jugoslavija 1918–1988. Statistički godišnjak. Beograd: SZS, 1989.
  • Косово и Метохија у српској историји. Београд: СКЗ, 1989.
  • Kosovo i Metohija u velikoalbanskim planovima 1878–2000. Beograd: ISI, 2001.
  • Kovač Svetko, Bojan Dimitrijević, i Irena Popović Grigorov. Slučaj Ranković: Iz arhiva KOS-a. Beograd: MCO, 2014.
  • Kržalić, Živojin. Promene u broju i nacionalnom sastavu stanovništva Kosova i Metohije u periodu 1961–1991. godine: Tempo rasta kosvsko-metohijske populacije i dinamika promena njenog etničkog sastava u posleratnim međupopisnim periodima. Beograd: RZSS, 1998.
  • Krstić, Branislav. Kosovo između istorijskog i etničkog prava. Beograd: K.V, 1994.
  • Krstić, Đorđo. Kolonizacija u Južnoj Srbiji. Sarajevo: Štamparija B. P, 1928.
  • Malinović, Dragi. Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924. Priština, Kosovska Mitrovica: ISK, FF, 2005.
  • Marković, Predrag. „Služba državne bezbednosti i albanske demonstracije na Kosovu 1968. godine: jedan dokument“. Istorija 20. veka, br. 1–2, (1999), 169–180.
  • Milkić, Ratomir. „Prilozi za razumevanje politike Velike Britanije prema Jugoslaviji: dve britanske misije u rudniku Trepča: 1944–1945. godine“. Tokovi istorije, br. 2 (2023), 217–242. DOI: https://doi.org/10.31212/tokovi.2023.2.mil.217-242
  • Mirić Slavković, Božica. Političke, ekonomske i kulturne prilike na Kosovu i Metohiji 1929–1941. Beograd: IP Prosveta, IP Princip, 2018.
  • Mitrović, Andrej. „Jugoslavija, Albansko pitanje i Italija 1919–1939“. U: Srbi i Albanci u XX veku. Urednik Andrej Mitrović, 231–251. Beograd: SANU, 1991.
  • Nikolić, Kosta. „Zanemareni aspekti kosovske krize“. U: Kosovo i Metohija. Prošlost, sadašnjost, budućnost. Urednik: Kosta Mihailović, 189–233. Beograd: SANU, 2007.
  • Obradović, Milovan. „Agrarna reforma na Kosovu i Metohiji (1945–1947)“. Godišnjak Arhiva Kosova, XXIV, (1988), 37–63.
  • Pavlović Momčilo, i Predrag J. Marković. Kosovo i Metohija: prošlost, pamćenje, stvarnost. Beograd, Istočno Sarajevo, Novi Sad: ZUNS, ISI, Preporod MM, 2009.
  • Pavlović Momčilo, Dragomir Bondžić, Miomir Gatalović, Ivana Pantelić, Goran Antonović i Ratomir Milikić. Kosovo i Metohija – vek važnih događaja 1912–2012. Beograd, Novi Sad: ISI, CIP, 2012.
  • Petranović, Branko. Srbija u Drugom svetskom ratu 1939–1945. Beograd: VNC, 1992.
  • Petrović Ruža, i Marina Blagojević. Seobe Srba i Crnogoraca sa Kosova i iz Metohije: Rezultati ankete sprovedene 1985–1986. godine. Beograd: SANU, 1989.
  • Potežica, Vlajko. „Sreten Vukosavljević i zabrana povratka Srba i Crnogoraca u Makedoniju i Kosovo i Metohiju“. Seoski dani Sretena Vukosavljevića, XIII, (1990), 97–110.
  • Radić, Radmila. Država i verske zajednice 1945–1970, II. Beograd: INIS, 2002.
  • Radić, Radmila. „Iseljavanje stanovništva sa jugoslovenskog prostora sredinom pedestih godina“. Istorijski zapisi, br. 1–2, (1999), 143–173.
  • Ristanović, Petar. Kosovsko pitanje 1974–1989. Novi Sad, Beograd: Prometej, Informatika, 2020.
  • Stojančević Vladimir, Đorđe Borozan, i Ljubodrag Dimić, Zemlja živih. Beograd: AIK CK TI, 2005.
  • Terzić, Slavneko. Stara Srbija (XIX–XX vek): Drama jedne civilizacije: Raška, Kosovo i Metohija, Skopsko-tetovska oblast. Novi Sad, Beograd: PR, II, 2012.
  • Toleva, Teodora. Uticaj Austrougarske imperije na stvaranje albanske nacije 1896–1908. Beograd: FV, IES, 2016.
  • Vilotić, Miladin. Ko je i zašto skrivao istinu o Kosovu i Metohiji. Loznica: ZS, 2009.
  • Vukadinović, Igor. Autonomija Kosova i Metohije u Srbiji (1945–1969). Beograd: SANU, 2021.
  • Vukadinović, Igor. „Strogo poverljivi izveštaji ministara spoljnih poslova Albanije o političkoj situaciji u Jugoslaviji i na Kosovu i Metohiji 1966–1968“. Istorija 20. veka, br. 1, (2023), 159–176. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2023.1.vuk.159-176.
  • Задужбине Косова. Споменици и знамења српског народа. Призрен, Београд: ЕПР, БФ, 1987.
  • Živančević, Predrag. Emigranti. Naseljavanje Kosova i Metohije iz Albanije. Beograd: Eksportpres, 1989.