Категорије

Ljiljana Dobrovšak, PhD
Ivo Pilar Institute of Social Sciences, Zagreb, Republic of Croatia

 

Haris Dajč, PhD
Faculty of Philosophy, University of Belgrade, Republic of Serbia

 

COMPARATIVE OVERVIEW OF THE ZIONIST MOVEMENT IN CROATIA AND SERBIA UNTIL THE BEGINNING OF WORLD WAR II

God. XLIII, 1/2025, str. 59-80
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2025.1.dob.59-80

 

APSTRAKT/REZIME:

The Zionist movement in the area of the former Yugoslavia first appeared at the beginning of the 20th century. It emerged first in Croatia, where attorney Hugo Spitzer founded the Zionist Society in his home city of Osijek and started publishing the Zionist magazine, Židovska smotra, and organised several Zionist congresses (in Osijek, Slavonski Brod, and Zemun) in order to connect Jews not only within Austria-Hungary, but also from the neighbouring Kingdom of Serbia. After the end of the First World War, the centre of the Zionist movement moved from Osijek to Zagreb and Belgrade. Although the Zionist movement was better organised in Zagreb, where all major Zionist institutions were situated, by the 1930s it spread more and more to Serbia and Belgrade. Through an analysis of contemporary press and available literature, the authors will discuss the influence of Croatian Zionists on Zionists in Serbia and vice versa, and the spread of Zionist movement in the interwar period.

 

KLJUČNE REČI: Zionist movement, Aleksandar Licht, Hugo Spitzer, David ben Moše Alkalaj, David Albala, Zagreb, Belgrade, Yugoslavia

 

REFERENCE:

  • Aleksov, Bojan. Jewish Refugees in the Balkan 1933-1945. London: Brill/Schöningh, 2023. DOI: https://doi.org/10.30965/9783657791743
  • Alkalaj, David A. “Utisci s kongresa Saveza jevrejskih veroispovednih opština”. Glasnik Saveza jevrejskih opština, I, No. 2 (1933), 111-119.
  • Berkowitz, Michael. Zionist culture and West European Jewry before the First World War. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
  • Brandeis, Bar Giora. „O prilikama u Vojvodini”. Židov, 10. 11. 1920, 5.
  • Dobrovšak, Ljiljana. “Demografski prikaz Židova u Đakovu i Đakovštini od početaka naseljavanja do Prvog svjetskog rata”. Zbornik Muzeja Đakovštine, IX (2009), 173-200.
  • Dobrovšak, Ljiljana. “Hrvatska javnost prema Židovima krajem 19. stoljeća (Za vrijeme Dreyfusove afere od 1894.-1899.)”. M.A. dissertation, Univerzitet u Zagrebu, 2003.
  • Dobrovšak, Ljiljana. “Odjeci Dreyfusove afere u hrvatskoj javnosti od 1894. do 1906.”. Historijski zbornik, LX, (2007), 129-159.
  • Dobrovšak, Ljiljana. “Prva konferencija zemaljskog udruženja cionista južnoslavenskih krajeva Austrougarske monarhije u Brodu na Savi 1909. godine – prilog poznavanju početaka cionističkog pokreta u Slavoniji”. Scrinia Slavonica – Godišnjak Podružnice za povijest Slavonije, Srijema i Baranje, VI, (2006), 234-266.
  • Dobrovšak, Ljiljana. “Prvi cionistički kongres u Osijeku 1904.”. Časopis za suvremenu povijest, XXXVII, br. 2, (2005), 479-495.
  • Dobrovšak, Ljiljana. Židovi u Osijeku od doseljavanja do kraja Prvoga svjetskoga rata. Osijek: Čarobni tim d.o.o, Židovska općina Osijek, 2013.
  • Dubnov, Simon. Kratka historija jevrejskog naroda. Beograd: Savez jevrejskih opština Jugoslavije, 1985.
  • Ehrenpreis, Marko. Decenij cijonizma. Zagreb: Dionička tiskara, 1906.
  • Feldman, Andrea. “Gospođica Ashkenazy žali. Intelektualni život Židova u međuratnoj Hrvatskoj”. In: Zbornik Mirjane Gross. Editors Neven Budak et al. 353-358. Zagreb: Filozofski fakultet, Zavod za hrvatsku povijest, 1999.
  • Feldman, Andrea. “Židovi u Kraljevini Jugoslaviji”. In: Dijalog povjesničara – istoričara II. Editors Hans Georg Fleck and Igor Graovac, 447- 463. Zagreb, 2000.
  • Freidenreich, Harriet Pass. The Jews of Yugoslavia, A Quest for Community. Philadelphia: The Jewish Publication Society of America, 1979.
  • Goldstein, Ivo. Židovi u Zagrebu 1918.-1941. Zagreb: Novi Liber, 2004.
  • Goldstein, Ivo, i Slavko Goldstein. “Farma jugoslavenskih Židova naseljenika u Palestini 1926-1928”. In: Zbornik Mirjane Gross. Editors Neven Budak et al. 371-387. Zagreb: Filozofski fakultet, Zavod za hrvatsku povijest, 1999.
  • Goldstein, Slavko, ed. Židovi na tlu Jugoslavije, Katalog izložbe. Zagreb: Muzejski prostor, MTM, 1988.
  • Gross, Mirjana. “Ravnopravnost bez jednakovrijednosti (Prilog pitanju mentaliteta i ideologije hrvatskih cionista na početku 20. stoljeća)”. In: Dva stoljeća povijesti i kulture Židova u Zagrebu i Hrvatskoj. Editor Ognjen Kraus, 106-126. Zagreb: Židovska općina Zagreb, 1998.
  • Gruenfelder, Anna Maria. „Nepoželjni gosti. Židovske izbjeglice u Jugoslaviji (1938-1945)”. Zbornik Jevrejskog istorijskog muzeja, X (2015), 303-362.
  • Gruenfelder, Anna Maria. Sustigla ih Šoa, Strani židovski izbjeglice u Jugoslaviji. (1933-1945). Zagreb: Srednja Europa, 2018.
  • Herzl, Theodor. Židovska država. Translated and edited by Ivo Goldstein. Zagreb: Židovska vjerska zajednica Bet Israel u Hrvatskoj, Novi Liber, 2011.
  • A.”Die Entwicklung des Zionismus in Kroatien”. Židovska smotra, septembar 1908, 220-224.
  • Ivanković, Mladenka. Brodovi nade. Alije jugoslavenskih Jevreja u Izrael. Beograd: HeraEdu, 2017.
  • Ivanković, Mladenka. Jevreji u Jugoslaviji (1944-1952): Kraj ili novi početak. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2009.
  • Ivanković, Mladenka. “Odlazak jevrejskih izbjeglica-žrtava Holokausta iz evropskih zemalja za Palestinu preko teritorije Jugoslavije 1946/7. godine”. Tokovi istorije, III (2006), 141-152.
  • Klajn, Emil. “Moja neostvarena alija (Odlazak u Erec Jisrael-Palestinu) mart-avgust 1940”. Zbornik Jevrejskog istorijskog muzeja u Beogradu, VII (1997), 232-249.
  • Koljanin, Milan. Jevreji i antisemitizam u Kraljevini Jugoslaviji 1918-1941. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2008.
  • Koljanin, Milan. “Poslednje putovanje Kladovoskog transporta”. In: Kladovo transport: Zbornik radova sa okruglog stola. Editor Andrej Mitrović, 65-101. Beograd: Jevrejski istorijski muzej, 2006.
  • Laqueur, Walter. A History of Zionism: From the French Revolution to the establishment of the state of Israel. New York: MJF Books, 1972.
  • Lebl, Ženi. Da se ne zaboravi. Beograd: Čigoja, 2008.
  • Lebl, Ženi. Juče, danas, doprinos Jevreja sa teritorije bivše Jugoslavije Izraelu / Yesterday, Today, Contribution of Jews from ex-Yugoslavia to Israel. Tel-Aviv: Udruženje Jevreja iz bivše Jugoslavije u Izraelu, 1999.
  • Lebl, Ženi. „Tragedy of the Kladovo-Šabac transport Refugee relief Bord”. In: Kladovo transport: Zbornik radova sa okruglog stola. Editor Andrej Mitrović, 467-531. Beograd: Jevrejski istorijski muzej, 2006.
  • Lederer, Željko Josef Lador. “Tri fragmenta o cionizmu (iz rukopisa Jevreji u Hrvatskoj 1873.-1945., Jeruzalem, 1996.)”. In: Dva stoljeća povijesti i kulture Židova u Zagrebu i Hrvatskoj. Editor Ognjen Kraus, 179-192. Zagreb: Židovska općina Zagreb, 1998.
  • Levi-Dale, David, ed. Spomenica Saveza Jevrejskih Opština Jugoslavije, 1919-1969. Beograd: Savez jevrejskih opština Jugoslavije, 1969.
  • “Licht, Aleksandar”. In: Židovski biografski leksikon, (accessed 2. 9. 2024) https://zbl.lzmk.hr/?p=1077
  • Loker, Cvi. “Začeci i razvoj cionizma u južnoslavenskim krajevima”. In: Dva stoljeća povijesti i kulture Židova u Zagrebu i Hrvatskoj. Editor Ognjen Kraus, 166-178. Zagreb: Židovska općina Zagreb, 1998.
  • Lukežić, Irvin. “Josip Lazarus. Prvi riječki cionist”. Sušačka revija, XXV, br. 97/98, (2017), (accessed 20. 12. 2023). http://www.klub-susacana.hr/revija/clanak.asp?Num=97-98&C=21;
  • Lukežić, Irvin. “Lazarusovo brodogradilište”. Sušačka revija, II, br. 6-7, (1994), 70-75.
  • Lukežić, Irvin. “Radnički pokret u Lazarusovu brodogradilištu”. Dometi, IX, (1998), 493-500.
  • Nećak, Aleksandar. Znameniti Jevreji Srbije. Beograd: Savez jevrejskih opština Srbije, 2011.
  • Popović, Nebojša. “Cionistički pokret u Kraljevini Srbiji i Kraljevini Jugoslaviji 1902-1941”. Istorija 20. veka, XIV, br. 2, (1996), 29-38.
  • Radovanović, Milan. “Cionizam i pragmatizam-Zašto su se jugoslavenski Jevreji iselili u Izrael (1948-1952)”. Beogradski istorijski glasnik, VI (2015), 215-249.
  • Radovanović, Milan. Iseljavanje Jevreja iz Jugoslavije u Izrael 1948-1952. Beograd: Muzej žrtava genocida, 2022.
  • Radovanović, Milan. “Migration spawning migration-on continuity in Jewish emigration from Yugoslavia to Palestine/Israel”. Istorija 20. veka, XXXVIII, No. 2 (2020), 187-202. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2020.2.rad.187-202
  • Rechnitzer, Mirko. “Tajnički izvještaj”. Izvještaj Saveznog Odbora Vijeću Saveza Cijonista u Kraljevini SHS, u Beogradu dne 31. marta i 1. aprila 1929. Zagreb, 1929.
  • Ristović, Milan. “Jugoslavija i jevrejske izbeglice 1938-1941”. Istorija 20. veka, XIV, No. 1 (1996), 21-43.
  • Ristović, Milan. “Turisti pod sumnjom (o jednom vidu politike Kraljevine Jugoslavije prema jevrejskim izbeglicama 1938-1941. godine” In: Kladovo transport: Zbornik radova sa okruglog stola. Editor Andrej Mitrović, 170-189. Beograd: Jevrejski istorijski muzej, 2006.
  • Ristović, Milan. U potrazi za utočištem-Jugoslavenski Jevreji u bekstvu od Holokausta. Beograd: Čigoja štampa, 2016.
  • Schorske, Carl E. Beč krajem stoljeća. Zagreb: Izdanja Antibarbarus, 1997.
  • Seton-Watson H. Nacije i države. Zagreb: Globus, 1980.
  • Švob, Melita. “Alije iz Hrvatske. U povodu 50. Godišnjice osnivanja Države Izrael”, Ha-kol, LV-LVI (1998), 8-15.
  • Švob, Melita. Židovi u Hrvatskoj – židovske zajednice, I, drugo dopunjeno izdanje. Zagreb: K. D. Miroslav Šalom Freibeger, Židovska općina Zagreb, 2004.
  • Ukrainčik, Ezra. Erec Izrael. Zagreb: Biblioteka Jevrejskog lista, 1934.
  • Ukrainčik Ezra, Erec Izrael. Arrangement and introduction by Đuro Vidmarović. Zagreb: Naklada P.I.P. Pavičić, 2005.
  • Vidmarović, Đuro. “Cionizam u Hrvatskoj između politike i pravde, između osobnih i nacionalnih projekcija”. Književna Rijeka, I (2003), 51-63.
  • Vidmarović, Đuro. Hrvatsko-židovske teme. Kutina: Spiritus Movens, 2011.
  • Vidmarović, Đuro. “Pojava nacionalno-preporodnog pokreta među europskim Židovima”. Književna Rijeka, II (2003), 9-22.
  • “Zionism”. In: Encyclopaedia Judaica, 16, 1030-1168. New York: The Macmillan Company, 1971.