Категорије

Dr Sanja Petrović Todosijević
Institut za noviju istoriju Srbije, Beograd, Republika Srbija

 

PODIZANJE SPOMEN-GROBLJA BORCIMA U OKUPIRANOM BEOGRADU 1941–1944

God. XLIV, 2/2026, str. 425–448
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2026.2.tod.425-448

 

APSTRAKT/REZIME:

Spomen-groblje borcima u okupiranom Beogradu 1941–1944 (projekat arhitekata Bogdana Bogdanovićа i Svetislava Ličine), koje se najčešće naziva Grobljem ili Alejom streljanih rodoljuba, otvoreno je 20. oktobra 1959. godine. Na groblju su sahranjeni posmrtni ostaci 1052 osobe, ekshumirani i preneti sa Centralnog groblja, sa pojedinih parcela Novog groblja i iz donjeg dela Kalemegdanske tvrđave na novu parcelu Novog groblja, u okviru koje je formirana memorijalna celina. U radu, zasnovanom na arhivskoj građi fonda Gradskog odbora SUBNOR-a, koja se čuva u Istorijskom arhivu Beograda, kao i relevantnoj literaturi, ukazuje se na dinamiku politike sećanja u socijalističkoj Jugoslaviji pedesetih godina 20. veka, kao i na sve faze i teškoće s kojima su se suočavali članovi nekoliko komisija Gradskog odbora SUBNOR-a Beograda uključenih u proces formiranja Spomen-groblja.

 

KLJUČNE REČI: Spomen-groblje, streljani rodoljubi, ekshumacija, Centralno groblje, Novo groblje, Kula Nebojša, Gradski odbor Saveza udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Beograda, Sava Milutinović, Bogdan Bogdanović, Svetislav Ličina

 

REFERENCE:

  • Bajford, Jovan. Staro sajmište: Mesto sećanja, zaborava i sporenja Beograd: Beogradski centar za ljudska prava, 2011.
  • Begović, Sima. Logor Banjica 1941–1944. 1–2. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 1989.
  • Bejatović, Viktor. Lepeza smrti: Višedisciplinarni pristup i uporedne metodologije u rekonstrukciji motiva i obima ratnog zločina u Kragujevcu oktobra 1941. Kragujevac: Spomen-park Kragujevački oktobar, 2017.
  • Bergholz, Max. Violence as a Generative Force: Identity, Nationalism, and Memory in a Balkan Community. Ithaca & London: Cornell University Press, 2016.
  • Dabižić, Miodrag A. Zemunsko groblje. Beograd: Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 2015.
  • Doroslovački, Maksimilijan G. „Spomenička arhitektura Bogdana Bogdanovića“. Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet, Odeljenje za istoriju umetnosti, 2023.
  • González, Daniel Palacios. Making Monuments from Mass Graves in Contemporary Spain. Resistance through Remembrance. Netherlands: Amsterdam University Press, 2024. DOI: https://doi.org/10.2307/jj.17381709
  • Horvatinčić, Sanja. „Podizanje nemogućeg spomenika. Podizanje spomenika žrtvama fašizma u Jajincima“. Anali Galerije Antuna Augustinčića, vol. XXXII–XXXIII, (2012–2013), 261–282.
  • Lajbenšperger, Nenad. „Žrtve Drugog svetskog rata u politici jugoslovenske države (1945–1980)“. Doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet, Odeljenje za istoriju, 2019.
  • Manojlović Pintar, Olga. Arheologija sećanja. Spomenici i identiteti u Srbiji 1918–1989. Beograd: Udruženje za društvenu istoriju, Čigoja štampa, 2014.
  • Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Uredili Rena Rädle i Milovan Pisarri. Beograd: Forum za primenjenu istoriju, 2013.
  • Petrović Todosijević, Sanja. „Aktivnosti komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača i ekshumiranje posmrtnih ostataka žrtava Drugog svetskog rata na području Grada Šapca i okoline 1944–1945“. Vojnoistorijski glasnik, br. 2, (2025), 133–170. DOI: https://doi.org/10.5937/vig2502133P
  • Petrović Todosijević, Sanja. „Identitet otpora. Zbirke muzeja Jugoslavije kao izvor za identifikaciju zatočenika i zatočenica Koncentracionog logora Banjica“. U: Sloboda je za nas san. Tematski katalog predmeta iz fonda Muzeja Jugoslavije koji dokumentuju život u logorima i represivne mere u toku Drugog svetskog rata. Urednice Veselinka Kastratović Ristić, Ana Panić, 47–71. Beograd: Muzej Jugoslavije, 2022.
  • Petrović Todosijević, Sanja. „Srećan ti rođendan, Slobodanka Marković“. Remarker, 20. oktobar 2019; https://remarker.media/drustvo/srecan-ti-rodendan-slobodanka-markovic/ (poseta 12. januara 2026)
  • Popović, Nikola. „In memoriam Dr Petar (Pero) Damjanović“. Istorija 20. veka, br. 2, (2016), 221–223.
  • Tucović, Radosav. „Specijalna akcija 1005 – spaljivanje leševa u Jajincima (1943–1944): novi izvori kao prilog daljem istraživanju”. Istorija 20. veka, br. 1, (2025), 219–236. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2025.1.tuc.219-236
  • Živanović, Milana. I krst i petokraka. Ruski grobni kompleksi u Jugoslaviji u 20. veku. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2020.