Categories

Nebojša Stambolija, PhD
Institute for Contemporary History
Belgrade, Republic of Serbia

 

KOSTA PEĆANAC’S CHETNIKS IN OCCUPIED SERBIA 1941–1942

Vol. XLII, 1/2024, pp. 105-122
https://doi.org/10.29362/ist20veka.2024.1.sta.105-122

 

ABSTRACT/RESUME:

The Chetniks of Kosta Pećanac are a military formation that experienced the greatest turning point during the occupation. In the tradition of the Serbian wars of liberation, they played a positive role in the defense of the Serbian people in the territory of southeastern Serbia against the incursions of Albanian and Bulgarian gangs during the first days of the occupation. Towards the German occupation forces they behaved in a hostile but passive manner. However, the emergence of other resistance movements led to an agreement with the Germans at the end of August 1941 and the establishment of open collaboration. This decision led to the separation of some commanders who did not support this agreement, such as General Novaković, Lieutenant Colonel Radojević and Major Keserović. With the suppression of the uprising in western Serbia at the end of 1941, the Pećanac’s Chetniks experienced their apparent peak and became the most numerous military formation after the occupation units. This increase in numbers was illusory, however, as many of the newly arrived Chetniks were in fact still members of General Mihailović’s organization, seeking temporary refuge from German repression. With the creation of the Serbian State Guard, which was to become General Nedić’s main military formation for the pacification of Serbia, Kosta Pećanac’s Chetniks lost their importance. Their unreliability, arbitrariness, indiscipline, disregard for hierarchy, and also open robbery of the population made them an element of disorder rather than order. For these reasons, General Nedić, but much more so the Germans, made attempts to disarm and disband this military formation since the spring of 1942. This process ended in December 1942, when General Nedić announced in the press that they had been disbanded and thanked them for their past service. Kosta Pećanac himself settled in Sokobanja with personal protection. In May 1944, he was liquidated by members of the Ravna Gora organization on the orders of General Mihailović himself.

 

KEYWORDS: Chetniks, collaboration, Milan Nedić, Kosta Milovanović Pećanac, occupation, Serbia, World War Two, Third Reich

 

REFERENCES:

  • Borković, Milan. Kontrarevolucija u Srbiji. Kvislinška uprava 1941–1944. Knjiga 1. Beograd: Sloboda, 1979.
  • Davidović, Goran i Miloš Timotijević. Zatamnjena prošlost. Istorija ravnogoraca čačanskog kraja. Knjiga 2. Slepa mržnja i krvava osveta – okupacija i građanski rat 1942‒1943. Čačak: Međuopštinski istorijski arhiv, 2003.
  • Dević, Nemanja. Za partiju i Tita. Partizanski pokret u Srbiji 1941‒1944. (Beograd: Službeni glasnik, 2021).
  • Dimitrijević, Bojan B. Vojska Nedićeve Srbije. Oružane snage srpske vlade 1941‒1945. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2011.
  • Đinovski, Jelena. „Organizacija Koste Pećanca u kruševačkom okrugu, jun 1941–decembar 1942“. Rasinski anali, no. 1, (2003), 224–230.
  • Ilić, Dobrosav Lj. Srpski četnički pokret: Kosta Pećanac, Draža Mihailović 1904‒1944. Ruma: Grafampromet, 2006.
  • Ilić, Vladimir. Srpska četnička akcija 1903‒1912. Beograd: Ecolibri, 2006.
  • Jovanović, Aleksa. „Četnički pokret u Južnoj Srbiji pod Turcima“. U: Spomenica dvadesetpetogodišnjice oslobođenja Južne Srbije 1912‒1937. Urednik Aleksa Jovanović, 271‒307. Skoplje: Južna Srbija, 1937.
  • Jovanović, Jovan M. Južna Srbija od kraja XVIII veka do oslobođenja. Beograd: Kultura 1990.
  • Karapandžić, Borivoje. Građanski rat u Srbiji 1941‒1945. Beograd: Nova iskra, 1993.
  • Koljanin, Milan. „Struktura i delovanje policije nacističke Nemačke u okupiranoj Srbiji 1941‒1944“. Istorija 20. veka, vol. 29, no. 3, (2011), 143‒156.  DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2011.3.kol.143-156
  • Krakov, Stanislav. General Milan Nedić. Knjiga 1. Na oštrici noža. Beograd: Nikola Pašić, 2008.
  • Kreso, Muharem. Njemačka okupaciona uprava u Beogradu 1941‒1944.  Beograd: Istorijski arhiv Beograda, 1979.
  • Mladenović, Miloš. Lažni idoli i varljivi ideali. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2004.
  • Newman, John Paul. “War Veterans, Fascism, and Para-Fascist Departures in the Kingdom of Yugoslavia, 1918–1941”. Fascism, no. 6, (2017), 42‒74. DOI: https://doi.org/10.1163/22116257-00601003
  • Newman, John Paul. Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building 1903‒1945. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781107707597
  • Nikolić, Kosta. Istorija ravnogorskog pokreta 1941‒1945. Knjiga druga. Srbija pod okupacijom. Beograd: Zavod za udžbenike, 2014.
  • Pavlović, Momčilo i Božica Mladenović. Kosta Milovanović Pećanac 1879–1914. Biografija. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2006.
  • Pavlović, Momčilo i Nemanja Mitrović. „Kosta Milovanović Pećanac i formiranje četničke organizacije na jugu Srbije 6. april – 27. avgust 1941. godine“. Leskovački zbornik, no. 61, (2021), 175‒198.
  • Perić, Slaviša. Srpski dobrovoljački korpus 1941‒1945. Beograd: Slaviša Perić, 2018.
  • Perović, Milivoje. Toplički ustanak 1917. Beograd: Kultura 1988.
  • Petranović, Branko. Srbija u Drugom svetskom ratu 1939‒1945. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, 1992.
  • Petrović, Dragoljub. „Četnička organizacija Koste Pećanca u okupiranoj Srbiji do početka oktobra 1941. godine“. Vojnoistorijski glasnik, no. 2, (1968), 173–203.
  • Petrović, Dragoljub. „Četništvo Koste Pećanca u okupiranoj Srbiji 1941/42. godine“. Istorijski glasnik, no. 1‒2, (1983), 81‒97.
  • Petrović, Dragoljub. „Vojna organizacija četnika Koste Pećanca u okupiranoj Srbiji 1941/42. godine“. Vojnoistorijski glasnik, no. 3, (1969), 205–215.
  • Stambolić, Slobodan i Dimitrije Trifunović. „Četnici“, u: Vojna enciklopedija. 2 (Borda-Enc), 318‒320. Beograd: Izdanje redakcije Vojne enciklopedije, 1959.
  • Stambolija, Nebojša i Boris Tomanić. „Kvantifikacija zločina četnika Koste Milovanovića Pećanca prema podacima Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača“. Godišnjak za istraživanje genocida, no. 13‒1, (2021), 73‒98.
  • Stambolija, Nebojša. „Serbian State Guard in Occupied Serbia 1942‒1944“. Istorija 20. veka, vol. 40, no. 2, (2022), 323‒344. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2022.2.sta.323-344
  • Stambolija, Nebojša. Srpska državna straža 1942‒1944. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2021. DOI: https://doi.org/10.29362/2572.2021.sta
  • Šehić, Nusret. Četništvo u Bosni i Hercegovini (1918‒1941). Sarajevo:  Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1971.
  • Šešum, Uroš S. „Četnička organizacija u Skopskoj Crnoj Gori 1903‒1908“. Zbornik matice srpske za istoriju, no. 93, (2016), 55‒69.
  • Šešum, Uroš. „Četnici u Prvom balkanskom ratu 1912. godine“. Srpske studije, no. 3, (2012), 63‒82.
  • Šešum, Uroš. Srpska četnička akcija (1897‒1908): oružana diplomatija. Novi Sad: Matica srpska 2019.
  • Terzić, Velimir. Jugoslavija u aprilskom ratu 1941. Titograd: Grafički   zavod, 1963.
  • Tomasevich, Jozo. Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941‒1945. Zagreb: Liber, 1979.
  • Zbornik dokumenata i podataka o Narodno-oslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda. Tom I, knjiga 1 (Borbe u Srbiji 1941. god.). Beograd: Vojnoistoriski institut Jugoslovenske armije, 1949.
  • Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda. Tom I, knjiga 21 (Borbe u Srbiji 1941‒1944 – Dokumenti kvislinških jedinica i ustanova). Beograd: Vojnoistorijski institut, 1965.
  • Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XII, knjiga 1 (Dokumenti nemačkog Rajha 1941). Beograd: Vojnoistorijski institut, 1973.
  • Zlatić, Jovan M. Stradalaštvo srpskog naroda u niškom ratnom okrugu (1941–1944). Knjiga III. Četnici vojvode Koste Milovanovića Pećanca. Niš: Prosveta, 1995.
  • Žikić, Miloš. Aprilski rat u Moravskoj banovini. Peta armija Jugoslovenske vojske u ratu 1941. Beograd: Institut za savremenu istoriju, 2020. DOI: https://doi.org/10.29362/2435.2020.zik
  • Živković, Milutin. „Ratni put vojvode Suhoplaninskog Mašana Đurovića (1941‒1943)“. Leskovački zbornik, no. 59, (2019), 305‒324.
  • Živković, Milutin. Stara Raška pod italijanskom okupacijom 1941‒1943. Knjiga prva. Beograd: Institut za savremenu istoriju; Catena mundi, 2020.
  • Životić, Aleksandar. „Četničke jedinice Vojske Kraljevine Jugoslavije u Aprilskom ratu“. Istorija 20. veka, vol. 29, no. 1, (2011), 39‒47. DOI: https://doi.org/10.29362/ist20veka.2011.1.ziv.39-47